In 1906 publiceerde Robert van den Mensbrugghe, student burgerlijk ingenieur aan de UGent, een bijzondere monografie “Landscauter et son église” met een restauratieontwerp voor de Sint-Agathakerk in Landskouter. Meer dan een eeuw later dook dit vergeten eindwerk op een onverwachte plek op.

Een Facebook-zoektocht leidt naar een erfgoedschat

Dat we deze studie vandaag opnieuw kunnen lezen, danken we aan Landskouternaar Jean-Pierre Fack. In juni 2021 voerde hij uit nieuwsgierigheid de zoekterm “Landskouter” in op Facebook Marketplace. Tussen de resultaten stuitte hij op het originele werkje uit 1906.

Het bleek te koop te staan in Nieuwkerke (Heuvelland), diep in de Westhoek. Jean-Pierre aarzelde niet: na een rit van bijna 200 kilometer heen en terug en de som van € 40 bracht hij de historische verhandeling mee naar ons dorp. Onze redactie zorgde voor het scannen van het boek Landscauter et son église en de (niet-geverifieerde) vertaling naar het Nederlands via DeepL Landscauter en zijn kerk.

Een dorpskerk door de eeuwen heen

In het boekje beschrijft Van den Mensbrugghe het toenmalige Landskouter en ontleedt hij de bouwgeschiedenis van de kerk:

• 12e eeuw: De romaanse basis van Doornikse breuksteen en lokale Lede-zandsteen, waarvan de massieve westertoren nog getuigt.
• 13e–16e eeuw: De uitbreidingen met het koor en de transeptarmen (noord in vroeggotiek, zuid in flamboyante gotiek).
• 18e eeuw: De barokke en classicistische ‘moderniseringen’, zoals het verlaagde gewelf, het doksaal en de brede ramen.

Neogotische tijdsgeest

Rond 1900 leefde bij intellectuelen een sterke neogotische drang om middeleeuwse gebouwen te ‘zuiveren’ van latere 18e-eeuwse toevoegingen. Van den Mensbrugghe stelde daarom een ambitieuze restauratie voor: het heropenen van het dichtgemetselde koorraam, het herstel van de romaanse vensters en een nieuw houten schaalgewelf. In zijn voorstel voorzag hij zelfs een uitwendige torentje met een stenen wenteltrap om zo een veilige en esthetische toegang te creëren tot de verdieping boven het gewelf (waar hij het nieuwe orgel en koor wilde onderbrengen), geheel in de stijl van oude middeleeuwse kerktorens.

Hoewel zijn voorontwerp nooit werd uitgevoerd, schenkt deze herontdekte monografie ons een momentopname van de Sint-Agathakerk rond 1905 — een waardevol stukje dorpsgeschiedenis dat dankzij een opmerkelijke vondst voor Landskouter bewaard is gebleven.

Over de auteur

Robert van den Mensbrugghe was een jonge student burgerlijk ingenieur (civiele techniek) aan de Universiteit van Gent toen hij in 1905 in ons dorp de metingen verrichtte voor zijn studie over de kerk. Hij maakte waarschijnlijk deel uit van de bekende Gentse academische familie Van der Mensbrugghe. Tijdens zijn studies raakte hij sterk geïnspireerd door zijn hoogleraar en befaamd erfgoedarchitect Louis Cloquet, wat zijn grote passie verklaart voor middeleeuwse architectuur en de neogotische restauratieleer. Ook na zijn studies bleef hij geëngageerd in de Gentse historische en archeologische wereld.

Over Landscauter

Minstens zo interessant als de zuiver architecturale studie zijn de weetjes die van den Mensbrugghe meegeeft in zijn boek. Zo stelt hij, aan de hand van een grafsteen onder het altaar in de zuidbeuk, dat Landskouter bijna 3 eeuwen geen eigen pastoor had. De grafsteen is van pastoor Lieven Van den Hecke, overleden op 30 januari 1563. Hij bleek de laatste eigen pastoor van Landskouter te zijn tot 1845, waarbij onze parochie opeenvolgend bediend werd door de pastoors van Gontrode, Moortsele en Gijzenzele.

Op blz. 23 lezen we dat de klok die in 1905 in de kerk hing, gegoten was in 1803 door Constantin Joseph Wierinck uit Overmere. Van den Mensbrugghe merkt op dat deze klok eigenlijk veel te klein was voor een parochiekerk. De voorganger van deze klok stamde uit 1723 en was ver in de omtrek te horen, maar werd in 1793 tijdens de Franse overheersing opgeëist en weggevoerd.

We sluiten af met de verwijzing naar het boek Vieux coins en Flandre van Armand Heins met 120 lithografieën. Daarin zouden verschillende huizen uit Landskouter afgebeeld zijn. Hebt u meer informatie? Dan kan u de redactie steeds bereiken via post@landskouter.be 😉